Beth a olygwn wrth dreftadaeth iaith?

Mae iaith yn ein clymu at le, mae'n ein cysylltu phobl ac yn ein cysylltu ffordd o fyw sy'n gysylltiedig 'r lle hwnnw -  a, thrwy'r cysylltiadau hyn, mae'n ein helpu i gysylltu 'n gorffennol a'i ddeall. Mae'r Athro Bill Lancaster o Brifysgol Northumbria wedi dweud mai iaith yw ein 'prif eiddo treftadaeth sy'n ein gwreiddio i le ac yn ein cysylltu 'n gilydd a dyma un o'r rhoddion mwyaf y gallwn ni ei adael i'n plant'.
' mae pob gair coll yn golygu byd coll arall'
Siaredir rhwng 6,000 a 7,000 o ieithoedd yn y byd ac mae dros hanner y rhain dan fygythiad difodiant dros y ganrif nesaf. Gan nad oes unrhyw draddodiad ysgrifenedig gan y rhan fwyaf o'r ieithoedd hyn, pan fyddant wedi mynd byddant wedi mynd am byth.
Y Deyrnas Unedig yw un o'r gwledydd mwyaf ieithyddol amrywiol yn Ewrop, gyda rhyw 350 o ieithoedd yn cael eu siarad. Mae rhai o'r cymunedau iaith hyn yn hirsefydlog, ac eraill wedi'u sefydlu'n llawer mwy diweddar. Mae rhai'n gymunedau mawr, ac eraill yn llawer llai. Mae rhai ieithoedd wedi hen fynd, ond yn dal yn rhan o'n bywydau bob dydd drwy ddefnyddio geiriau ac ymadroddion sydd wedi goroesi mewn ieithoedd a thafodieithoedd eraill. Nid oes un o'r ieithoedd na'r tafodieithoedd hyn wedi datblygu ar ei phen ei hun. Maent wedi esblygu dros amser, gan fenthyg ac addasu geiriau ac ymadroddion o'i gilydd wrth i bobl symud rhwng pentrefi, trefi, rhanbarthau, gwledydd a chyfandiroedd.
Gallwn weld yr amrywiaeth iaith hon o'n hamgylch yn ein bywydau bob dydd, yn y geiriau a'r ymadroddion a ddefnyddiwn, mewn enwau, enwau lleoedd, ac mewn geiriau arbenigol sy'n gysylltiedig thraddodiadau, masnachau a ffyrdd o fyw lleol, rhanbarthol a chenedlaethol.
Gallwn ganfod enghreifftiau ohonynt mewn dogfennau a llawysgrifau hanesyddol, llenyddiaeth, drama, caneuon ac atgofion siaradwyr yr ieithoedd ei hun.
Ar gyfer pob cymuned iaith, mae cysylltiad agos iawn rhwng iaith 'i thraddodiadau, ei diwylliant a'i threftadaeth ac mae iaith yn rhan annatod ohonynt.

Y Loteri Genedlaethol - Treftadaeth a'r Iaith

Prif nod y prosiect oedd cadw "cof sain" o'r Iaith Gymraeg, a'i hacen a thafodiaith arbennig yng Nghwm Afan; Nedd a Phort Talbot.
Cofnodwyd, ar ffurf cyfweliadau sain, tafodiaith a hanes yr Iaith Gymraeg i'w cadw ar gryno ddisg.
Bu'n broses di-dor o ddod o hyd i unigolion a gyflawnodd gofynion y prosiect.
Aethpwyd at i greu cysylltiadau agos gyda chymdeithasau hanes lleol, yn ogystal ag adrannau pwrpasol yn San Ffagan yng Nghaerdydd a'r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth, sydd wedi derbyn copi o'r gryno ddisg.
Mae copi o'r ddisg ar gael, yn rhad ac am ddim, yn eich llyfrgell leol, neu trwy gysylltu Menter Iaith Castell Nedd Port Talbot; Y Groes; Pontardawe; Abertawe SA8 4HU
Prosiect arbennig a noddwyd gan Y Loteri Genedlaethol yng Nghymru
A special Project sponsored by The Lottery Board in Wales
The aim of the Project was to record, in the form of a CD, the dialect of Port Talbot; the Neath & Afan Valleys.
Extensive research was conducted over a period of eighteen months to interview as many local people who still speak this dialect. These were then edited & compiled into a unique record of a special time and place.
A copy of this disc has been presented to The Welsh Museum of History & Life, Sain Ffagan, and the National Library of Wales, Aberystwyth.
A free copy of the CD is available from local libraries, or by post from Menter Iaith Castell Nedd Port Talbot; The Cross; Pontardawe; Swansea SA8 4HU
What do we mean by the Heritage of Language?

Language ties us to a place, it links us with people & the way of life associated with their particular locality - and, through these links, it helps us keep in contact & understand our past. Professor Bill Lancaster, University of Northumbria has stated that language is our "main heritage...which roots us to a particular place and each other, and is one of the main gifts we can leave to our children"
"...each lost word means another lost world..."
Between 6,000 & 7,000 languages are spoken throughout the World, and over a half of these are under threat of being lost over the next century. As most of these languages have no written tradition as such, when they have gone, it will be forever.
The United Kingdom is one of the most multi-lingual countries of Europe, with approximately 350 spoken languages. Some of these language communities are long-established, whilst others are more recently established. Some are large communities, and others far smaller. Some languages have long disappeared, but still form a part of our lives through the use of words & phrases that have lived on through other languages & dialects. Not one of these languages or dialects has developed on its own. They have evolved over time, loaning and adapting words & phrases from each other as people have moved between villages; towns; region; countries & continents.
We can experience the variety of language surrounding our daily lives, in the words & phrases we use; in names; place names, and in specialized words that are associated with traditions; commerce and the ways of living locally; regionally & nationally. We can find examples of these in historical documents & manuscripts; literature; drama; songs & the memories of the languages themselves.
For each language community there is a close affinity between language & traditions, its culture & heritage - and language is an integral part of it.


The National Lottery - Heritage & Language
Tafodiaith Cwm Nedd ag Afan

Welsh Dialect in the Neath & Afan Valleys